2008-ci ilin "qara siyahi"si

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində qeyri-döyüş itkilərinin sayı artıb

2009-cu ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində və bir çox hərbi birləşmələrdə diqqətçəkən islahatların olacağı istisna deyil. İstər Azərbaycan daxili mənbələrdən, istərsə də islahatları nəzarətdə saxlayan Türkiyə və NATO dairələrindən verilən bilgiyə görə, 2009-cu il Azərbaycan Silahlı Qüvvələri üçün "açar" il olmalıdır. Məhz bu ildən başlayaraq ordunun tam şəkildə NATO standartlarına keçidi üçün genişmiqyaslı zəminlərin hazırlanması işi həyata keçiriləcək. Bu xüsusda parlamentin bir sıra hərbi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər edəcəyi şübhə doğurmur.
Gözlənilən böyük dəyişikliklər ərəfəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində vəziyyətin necə olduğunu aydınlaşdırmaq ciddi əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu məqsədlə "Ordunun Aynası" ənənəvi olaraq 2008-ci ilin son buraxılışında bir sıra istiqamətlər üzrə yekun hesabatları nəzərinizə çatdırmaqdadır. Bu məqalədə toxunacağımız mövzu ötən illərdə olduğu kimi, cari ildə də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin itkilərini əhatə edəcək. Buraya bütün güc strukturlarında sözügedən istiqamətdə baş verən proseslərin monitorinqi daxildir.
"Doktrina" jurnalistlərin hərbi araşdırmalar mərkəzindən verilən məlumata görə, 2008-ci il ərzində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin itkiləri 72 nəfərə yaxınlaşıb. Bu dövrdə yaralanan və müxtəlif səbəblərdən xəsarət alanların sayı isə 55 nəfəri keçib.
2007-ci ildə Silahlı Qüvvələrdə baş vermiş itkilərin sayı ən azı 62 nəfər idi. Bu göstərici 2006-cı ildə 48, 2005-ci ildə 39, 2004-cü ildə 35, 2003-cü ildə isə 75 nəfər idi.

Itkilər üzrə güc qurumlarinin "pay"i
"Doktrina" mərkəzinin Azərbaycanın kütləvi və elektron informasiya vasitələri üzrə apardığı araşdırmalara görə, cari ildə dünyasını dəyişənlərin 61 nəfəri Müdafiə Nazirliyinin, 5-i Dövlət Sərhəd Xidmətinin, 5-i Daxili Qoşunların, 1-i isə Ədliyyə Nazirliyinin hərbi qulluqçularıdır.
Müqayisə üçün bildirək ki, 2007-ci ildə dünyasını dəyişənlərin 56 nəfəri Müdafiə Nazirliyinin, 3-ü Dövlət Sərhəd Xidmətinin, 2-si Daxili Qoşunların, 1-i isə MTN-in hərbi qulluqçuları idi. 2006-cı ildə isə dünyasını dəyişənlərin 46 nəfəri Müdafiə Nazirliyinə, 2 nəfəri isə Dövlət Sərhəd Xidmətinə aid hərbi hissələrdə xidmət edib. 2005-ci ildə həlak olanların arasında Müdafiə Nazirliyinin payına 35 nəfər, Dövlət Sərhəd Xidmətinə 3 nəfər, Daxili Qoşunlara isə 1 nəfər düşürdü. 2004-cü ildə həlak olanların arasında Müdafiə Nazirliyinin payına 30, Dövlət Sərhəd Xidmətinə 3, Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin və Daxili Qoşunların hərəsinə 1 nəfər düşürdü.

Itkilərin rütbələr üzrə təsnifati
2008-ci ildə dünyasını dəyişənlərin 55 nəfəri əsgər, 1-i çavuş, 1-i kursant, 5-i gizir, 10 nəfəri isə zabitdir (leytenant - 4, baş leytenant - 2, kapitan - 3, polkovnik-leytenant - 1).
Müqayisə üçün bildirək ki, 2007-ci ildə dünyasını dəyişənlərin 53 nəfəri əsgər, 1-i çavuş, 1-i kursant, 2-si gizir, 5-i isə zabit (leytenant və baş leytenant) idi. 2006-cı ildə dünyasını dəyişənlərin isə 36 nəfəri əsgər, 1-i kiçik çavuş, 2-si gizir, 9-u zabit idi. 2005-ci ildə dünyasını dəyişənlərin 32 nəfəri əsgər, 1-i kiçik çavuş, 2-si gizir, 4-ü zabit idi. 2004-cü ildə həlak olanların əksəriyyətini (30 nəfər) əsgərlər təşkil edib. Bundan başqa, həmin il 5 zabitimiz dünyasını dəyişib.

Rayonlar üzrə bölgü
2008-ci ildə silahlı qüvvələrdə dünyasını dəyişənlər 37 rayon və şəhər hərbi komissarlığından xidmətə çağırılıblar. Dünyasını dəyişmiş hərbi qulluqçuların 9 nəfəri Bakı rayonlarının, 8 nəfəri isə Gəncə rayonlarının sakinləridir. 2008-ci ildə xidmətə yola salınan əsgərlər arasında daha çox itki ilə üzləşənlər Astara, Goranboy, Sabirabad, Xaçmaz, Tərtər, Zaqatala, Şəki, Füzuli, Bərdə, Xətai (Bakı) və Kəpəz (Gəncə) rayonlarıdır.
Xatırladaq ki, 2007-ci ildə dünyasını dəyişənlər 35 rayon hərbi komissarlığından xidmətə çağırılmışdılar. O zaman dünyasını dəyişmiş hərbi qulluqçuların 4 nəfəri İsmayıllı rayon sakinləri idi. Ötən il xidmətə yola salınan əsgərlər arasında daha çox itki ilə üzləşənlər Şəki, Xaçmaz, Qobustan, Xanlar, Cəlilabad, Qazax rayonları idi.
2006-cı ildə dünyasını dəyişənlər daha çox Bakının müxtəlif rayonlarından çağırılan hərbi qulluqçular olub. 2005-ci ildə isə Masallı, Şəki və Gəncənin hərbi komissarlığının çağırışçıları arasında ölüm faktları digər rayonlarla müqayisədə daha çox idi. 2003-2004-cü illərdə isə yenə də bu istiqamətdə Bakı şəhəri "lider"lik edib.
2008-ci ildə dünyasını dəyişən hərbi qulluqçuların əksəriyyəti - 19 nəfəri 1989-ci ildə anadan olanlardır. Növbəti yerlərdə 1988 (10 nəfər), 1990 (5 nəfər), 1987, 1986, 1978-ci illərdə doğulanlar gəlir. Dünyasını dəyişənlərin 18 nəfəri 2007-ci ildə hərbi xidmətə çağırılıb. 12 nəfər isə 2008-ci ildə hərbi xidmətə yollanıb. Yerdə qalanları 2006, 2005 və daha geridə qalan illərdə xidmətə çağırıblar.
Müqayisə üçün bildirək ki, 2007-ci ildə dünyasını dəyişənlərin, demək olar, əksəriyyəti 1988-ci ildə anadan olanlar idi. Növbəti yerlərdə 1987, 1986, 1983 və 1976-cı illərdə doğulanlar gəlirdi. 2007-ci ildə dünyasını dəyişən 62 nəfərdən təxminən 30-u 2006-cı ilin müxtəlif çağırış dövrlərində hərbi xidmətə yollanmışdı. 2007-ci ildə dünyasını dəyişənlərin 3 nəfəri həmin il çağırılıb.

Döyüş itkiləri
"Doktrina" mərkəzinin Azərbaycanın kütləvi və elektron informasiya vasitələri üzərində apardığı araşdırmalara görə, cari ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qeyri-döyüş itkilərinin sayı döyüş itkiləri ilə müqayisədə artıb. Ekspertlərin fikrincə, bu tendensiya 2005-ci ildən bu yana davam edir.
2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüş itkiləri 22 nəfərə yaxındır. Qeyd edək ki, beynəlxalq qaydalara uyğun olaraq döyüş itkilərinə əsas etibarilə rəqib tərəfin açdığı atəşdən və mina partlayışından dünyasını dəyişənlər daxil edilir.
Xatırladaq ki, 2007-ci ildə də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüş itkiləri 21 nəfərə yaxın idi.

Erməni gülləsi
2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində düşmən gülləsindən dünyasını dəyişənlərin sayı 19 nəfərə yaxındır. Araşdırmalar göstərir ki, bu kimi ölüm hadisələri əsas etibarilə Ağdam, Füzuli, Tərtər rayonlarında baş verib. Müşahidələr göstərir ki, ötən illərdə olduğu kimi əsgərlərimiz daha çox diqqətsizlik ucbatından erməni gülləsinə tuş gəlirlər. Eyni zamanda, mühəndis-istehkam işlərinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar müəyyən fəsadların baş verməsi də istisna deyil.
2007-ci ildə düşmən gülləsindən dünyasını dəyişənlərin sayı 16 nəfərə yaxın idi. 2006-cı ildə 12, 2005-ci ildə 22, 2004-cü ildə 9, 2003-cü ildə isə 34 hərbçimiz erməni snayperinin gülləsindən dünyasını dəyişib.
Monitorinqin həyata keçirildiyi 2003-cü ilin yanvarından bu yana ilk dəfə olaraq 2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində mina partlayışından dünyasını dəyişmiş hərbçilərlə bağlı məlumata rast gəlinməyib. Xatırladaq ki, mina partlayışından 2007-ci ildə 5, 2006-cı ildə 1, 2005-ci ildə 2, 2004-cü ildə 4, 2003-cü ildə isə 7 nəfər dünyasını dəyişib.
Cari ildə Azərbaycanın döyüş itkilərinə İraqda xidmət çəkən sülhməramlımızın həlak olması faktı da əlavə edilib. Həmçinin 2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 2 hərbi qulluqçusu həyata keçirilən əməliyyat tədbirləri zamanı rəqib tərəfin gülləsinə tuş gəlib.

Qeyri-döyüş itkiləri
2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində qeyri-döyüş itkilərinin sayı təxminən 51 nəfər təşkil edir. Onların arasında əsas yeri qeyri-nizamnamə halları və intiharlar tutur. Xatırladaq ki, 2007-ci ildə qeyri-döyüş itkilərinin sayı təxminən 41 nəfər təşkil edirdi.

Intiharlar
Silahlı Qüvvələrdə baş vermiş intiharların sayı artan tendensiya üzrə davam edir. Bu il 11 əsgərimiz intihar edib. Hadisələr əsasən Bakı, Beyləqan, Naxçıvan, Qazax, Bərdə, Biləsuvar, Neftçala, Kürdəmir və Gəncə ərazilərində yerləşən hərbi hissələrdə baş verib. Araşdırmalar göstərir ki, intiharlara əsasən "dedovşina" hadisələri, nizamnamədənkənar hərəkətlər, rüşvətxorluq, zorakılıq, təhqir olunma, alçaldılma və sair bu kimi hadisələr səbəb olur.
Qeyd edək ki, 2007-ci ildə 10, 2006-cı ildə 7, 2005-ci ildə 4, 2004-cü ildə 4, 2003-cü ildə 8 hərbçimiz intihar etmişdi.
Xatırladaq ki, bu yaxınlarda respublikanın hərbi prokuroru Xanlar Vəliyev bildirib ki, 2007-ci illə müqayisədə 2008-ci ildə Azərbaycanın silahlı birləşmələrində cinayət, qəsdən adam öldürmə və intihar hallarının sayı azalıb. Hər bir insanın ölümünün fövqəladə hadisə olduğunu söyləyən hərbi prokuror 2008-ci il ərzində də müəyyən intihar, ölüm hallarının olmasından təəssüfləndiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, bu intihar hallarının bir qismi məişət problemləri, ailə məsələləri ilə əlaqədar olsa da, digər qismi xidmətlə bağlı, nizamnamədənkənar davranışla, münasibətlərlə şərtlənir.

Qəzalar
2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində baş verən qəzalar 11 hərbi qulluqçunun həyatına son qoyub. Cari ildə baş vermiş təyyarə qəzası nəticəsində 2, avtomobil qəzası nəticəsində 4, zirehli döyüş maşını ilə bağlı baş vermiş qəza nəticəsində isə Azərbaycan ordusunun 5 hərbi qulluqçusu dünyasını dəyişib.
Müşahidələr göstərir ki, müxtəlif qəzalar nəticəsində insan ölümləri Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində il ərzində baş vermiş itkilərin təxminən 10-20 faizini təşkil edir. Bu göstərici ilbəil artmaqdadır.
Xatırladaq ki, 2007-ci ildə baş vermiş çoxsaylı avtomobil qəzaları nəticəsində silahlı qüvvələrin 7 hərbi qulluqçusu dünyasını dəyişmişdi. Avtomobil qəzalarından 2006-cı ildə 8, 2005-ci ildə 1 hərbçimiz dünyasını dəyişib. Monitorinqin aparıldığı 2004 və 2003-cü illərdə bu tip hadisələr qeydə alınmayıb.

Nizamnamədənkənar hərəkətlər
2008-ci ildə orduda baş vermiş nizamnamədənkənar hərəkətlər nəticəsində 12 hərbi qulluqçu dünyasını dəyişib. Araşdırmalar göstərir ki, cari ildə bu kimi hadisələr daha çox Bakı, Gəncə, Füzuli, Ağdam ərazilərində yerləşən hərbi hissələrdə baş verib.
Müşahidəçilərin fikrincə, nizamnamədənkənar hadisələr həm də intiharlara, fərarilik hallarının artmasına səbəb olur. Cari ildə qeyri-nizamnamə hallarının pozulması üzündən baş vermiş itkilərin əsas səbəbləri ehtiyatsızlıq və hərbçilərin bir-birlərinə qarşı silah qaldırmasıdır.
Nizamnamədənkənar hadisələr nəticəsində 2007-ci ildə 16, 2006-cı ildə 5, 2005-ci ildə 4, 2004-cü ildə 10, 2003-cü ildə isə 13 hərbçimiz dünyasını dəyişib.
Ümumilikdə, cari ildə silahlı qüvvələrlə bağlı ən diqqətçəkən məqam məhz nizamnamədənkənar hadisələr oldu. Bu xüsusda "dedovşina" mövzusunda videoçarxlar ortaya çıxdı və cəmiyyətdə kütləvi müzakirələrə start verildi. Amma qeyd edək ki, əksər ekspertlərin rəylərinin əleyhinə olaraq Müdafiə Nazirliyinin rəsmiləri Azərbaycan ordusunda "dedovşina" halının olmadığını qeyd edirlər.
Bu yaxınlarda hərbi prokuror Xanlar Vəliyev bildirdi ki, Azərbaycan ordusunda "dedovşina" ilə bağlı nadir hallar mövcuddur və bunların qarşısının alınması üçün Hərbi Prokurorluq, eləcə də müvafiq silahlı birləşmələrin komandanlığı tərəfindən əlavə tədbirlər görülür.

Bədbəxt hadisələr
2008-ci ilin göstəricilərinə görə, silahlı qüvvələrdə bədbəxt hadisələrdən dünyasını dəyişən hərbi qulluqçuların sayı 9-dur. Bu kimi hadisələr elektrik cərəyanı vurması (2 nəfər), suda boğulma (5 nəfər) və yanğın (2) nəticəsində əmələ gəlib.
Monitorinq göstərir ki, 2007-ci illə müqayisədə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində bədbəxt hadisələr nəticəsində dünyasını dəyişənlərin sayı bir qədər artıb.
Xatırladaq ki, 2007-ci ilin göstəricilərinə görə, silahlı qüvvələrdə bədbəxt hadisələrdən dünyasını dəyişən hərbi qulluqçuların sayı 5 nəfər idi. Bədbəxt hadisələrdən 2006-cı ildə 10, 2005-ci ildə 7, 2004-cü ildə 8, 2003-cü ildə isə 4 hərbçimiz dünyasını dəyişib.

Xəstəliklər
2008-ci ildə xəstəliklərdən dünyasını dəyişən hərbi qulluqçularımızın sayında 2003-cü ildən bu yana rekord səviyyə qeydə alınıb. Bu il 7 hərbi qulluqçumuz müxtəlif xəstəliklərdən (ürəktutma, böyrək çatışmazlığı, kəskin leykoz, meningit və s.) dünyasını dəyişib.
Beləliklə, müxtəlif xəstəlik və bu tip fəsadlardan 2007-ci ildə 1, 2006-cı ildə 1, 2003-cü ildə 7 hərbçimiz dünyasını dəyişib. 2005 və 2004-cü illərdə bu tip hallar qeydə alınmayıb.

Müəmmali hallar
Cari ilin ötən dövründə silahlı qüvvələrdə 3 müəmmalı ölüm halı baş verib ki, bu və digər hadisələrdə dünyasını dəyişənin kimliyi və ya onun nədən öldüyü kimi məlumatlar KİV üçün qaranlıq qalıb. Müşahidələr göstərir ki, bu kimi halların qeyri-müəyyənliyi, onların cəmiyyətə açıqlanmaması insanlarda bir sıra neqativ fikirlər yaradır ki, bunlar da sonradan ordu quruculuğuna təsirsiz ötüşmür.
Naməlum səbəblərdən 2007-ci ildə 2, 2006-cı ildə 1, 2005-ci ildə 1, 2004-cü ildə 2, 2003-cü ildə isə 1 hərbçimiz dünyasını dəyişib.

Yaralananlar və xəsarət alanlar
Qeyd edək ki, cari ildə silahlı qüvvələrdə bu və digər hallardan yaralanan və xəsarət alanların sayı ən azı 55 nəfərdir. "Doktrina" mərkəzinin araşdırmaları nəticəsində bəlli olub ki, onların təxminən 30 nəfəri müxtəlif avtomobil qəzaları, 10-u nizamnamədənkənar hadisələr, qalanları isə erməni gülləsi, bədbəxt hadisələr və s. üzündən xəsarət alıb (və ya yaralanıb). Yaralananlar və ya xəsarət alanların 1 nəfəri Ədliyyə Nazirliyinin, 1-i Daxili Qoşunların, 1-i Hərbi Prokurorluğun, 3-ü Dövlət Sərhəd Xidmətinin, 49 nəfəri isə Müdafiə Nazirliyinin hərbi qulluqçularıdır.
2007-ci ildə 73, 2006-ci ildə 38, 2005-ci ildə 44, 2004-cü ildə 20, 2003-cü ildə isə 35 hərbi qulluqçumuz yaralanıb (və ya xəsarət alıb).
Nəzərinizə çatdıraq ki, 2008-ci ildə mina partlayışından Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 2 hərbi qulluqçusunun yaralandığı barədə məlumatlar olsa da, bu hələlik təsdiqini tapmayıb.

6 ilə 331 itki, 265 yarali
Ekspertlərin fikrincə, Silahlı Qüvvələrdə qeyri-nizamnamə, intihar halları və bədbəxt hadisələr artan xətt üzrə inkişaf edir. Yekun olaraq bildirək ki, 2003-2008-ci illərdə - 72 ay müddətində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ən azı 331 hərbi qulluqçusunu itirib. Onun 134 nəfəri döyüş (112 nəfər erməni gülləsi, 19 nəfəri mina və sursat partlayışı, 3 nəfər əməliyyat tədbirləri), 197 nəfəri isə qeyri-döyüş (44 nəfər intihar, 27 nəfər qəza, 60 nəfər qeyri-nizamnamə hərəkətləri, 43 nəfər bədbəxt hadisələr, 16 nəfər müxtəlif xəstəliklər və zəhərlənmələr, 10 nəfər müəmmalı və naməlum vəziyyətlər) itkiləridir. Sözügedən dövrdə bu və digər səbəblərdən yaralanan və xəsarət alan hərbi qulluqçuların sayı isə 265 nəfərdən çoxdur.
Qeyd edək ki, monitorinq müxtəlif KİV və EİV-də dərc olunmuş faktlara və Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi və digər güc strukturlarının mətbuat xidmətləri tərəfindən ayrı-ayrı vaxtlarda təsdiq olunmuş məlumatlara istinadən aparılıb.
***
2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin itkiləri (dünyasını dəyişənlər):
1. Əsgər Çinar Əliyev (1989), Astara, MN
2. Əsgər Tural Mustafayev (1988), Goranboy (2006, oktyabr), DSX
3. Əsgər Vüsal Cəbrayılov (1988), Gəncə, DQ
4. Leytenant Qorxmaz Həşimov (1976), Sumqayıt, DSX
5. Əsgər İsmayıl Ağaməmmədov (1989), Sabirabad (2007, aprel), MN
6. Əsgər Kamil Nurməmmədzadə (1989), Xaçmaz (2007, yanvar), MN
7. Əsgər Bəhruz Hatəmi (1989), Tərtər (2007, aprel), MN
8. Polkovnik-leytenant Fəxrəddin Əsgərov, MN (HHQ)
9. Kapitan Əfqan Aslanov, MN (HHQ)
10. Əsgər Sərdar Orucov (1989), Daşkəsən (2007), MN
11. Əsgər Fariz Əliyev (1987), Gəncə (Kəpəz, 2008, yanvar), MN
12. Əsgər Ümid Fərzəliyev, Yasamal (2007, yanvar), MN
13. Əsgər Ərzuman Qurbanov (1988), Bakı (Sabunçu, 2006, oktyabr), MN
14. Əsgər Nemət Tusayev (1988), Zaqatala (2007, yanvar), MN
15. Əsgər Yusif Qasımov (1988), Şəki (2007, oktyabr), MN
16. Əsgər Mövlud Quliyev, (2007, yanvar), MN
17. Əsgər Bəhruz İsmayılov (1988), Şəki (2006, oktyabr), MN
18. Kapitan Ceyhun Səfərov (1978), Xətai (1996), MN
19. Əsgər Ramin İsmayılov (1989), Gəncə (Nizami), MN
20. Əsgər Cümşüd Əliyev (1989), Ağcabədi, DQ
21. Əsgər... MN
22. Gizir Əbülfəz Muradov, MN
23. Əsgər Fərid Quliyev (1989), Sabirabad (2008, yanvar), ƏN
24. Əsgər Tofiq Ağayev (1986), MN
25. Əsgər Fuad Süleymanov (1989), Salyan (Həsənli, 2007, yanvar), MN
26. Leytenant Vüqar Nəcəfov (1984), Füzuli, MN
27. Əsgər Əşrəf Əşrəfov (1990), Bakı, DSX
28. Əsgər Ramil Osmanov (1989), Balakən, DQ
29. Əsgər Şahid Xəlilov, Quba (2007, yanvar), MN
30. Əsgər Səbayel Ağayev (1988), Astara (2007, oktyabr), MN
31. Əsgər Rəfael Ağayev (1988), Xaçmaz, MN
32. Əsgər... MN
33. Baş leytenant Rəsul Məmmədov, MN
34. Əsgər Tural Musayev (1990), Bakı (Nərimanov, 2008), MN
35. Əsgər İslam Mustafayev (1990), Bakı (2008), MN
36. Əsgər Cabir Yusifov, Bərdə (2008, iyul), MN
37. Əsgər.., MN
38. Kapitan Anar Şirinov, MN (AAHM)
39. Əsgər Zamiq Səfərov (1988), Bakı (Suraxanı, 2007, iyul), DSX
40. Gizir Afiq Tərlanov (1988), Yardımlı, MN
41. Əsgər Anar Rəsulov, Naxçıvan ş., MN
42. Əsgər Səlaməddin Balışov (1989), Cəlilabad (2007, aprel), MN
43. Əsgər İlham Əhmədov (1990), Xudat (2008, 11 aprel), MN
44. Əsgər Əli Yolçuyev, Bakı (Binəqədi), DQ
45. Əsgər Əlipaşa Əliyev (1989), Qusar (2008), MN
46. Gizir Mayis Adıyev (1977), Yardımlı (2005, may), MN
47. Əsgər Asif Orucov (1989), Laçın (2007, iyul), MN
48. Əsgər Rauf Məmmədov (1989), Göyçay (2007, iyul), MN
49. Əsgər Fariz Aslanov (1986), MN
50. Əsgər Ağakərim Kərimov, Neftçala (2007, aprel), MN (HDQ)
51. Əsgər Vüsal Rüstəmov (1987), Gəncə (2008, aprel), DQ
52. Gizir Ceyhun Məhərrəmov (1980), Bakı (Xətai, 1998), MN
53. Əsgər İbrahim Məlikov (1989), Xaçmaz (2007, iyul), MN
54. Əsgər Əbdüləhəd Şahbazov, Füzuli, MN
55. Əsgər..., MN
56. Gizir Anar Cabbarov, DSX
57. Əsgər... MN
58. Leytenant Sərxan Yəhyazadə, Goranboy, MN
59. Əsgər Sərxan Nemətov, MN
60. Baş leytenant, Samid Əkbərov (1982), Lənkəran, MN
61. Əsgər Ruslan Adıgözəlov (1990), Mingəçevir, MN
62. Əsgər Aqşin Məmmədzadə (1989), Bərdə (2008), MN
63. Əsgər Fərid Hümbətov (1989), Zaqatala (2007, iyul), MN
64. Əsgər Orxan Şamilov, Tərtər (2008, aprel), MN
65. Əsgər Vahid Ağalarov (1989), Gəncə (Kəpəz) (2008, yanvar), MN
66. Əsgər Samir Qasımov, Gəncə, MN
67. Əsgər Coşqun Əbdürrəhmanov, İmişli, MN
68. Kursant Razi Qarayev, MN (AAHM)
69. Zabit Qamət Mürsəlov, MN
70. Əsgər Samir Abdullayev (1987), Gəncə (2008,yanvar), MN
71. Əsgər.... MN
72. Çavuş Maqsud Məmmədov (1978), Gəncə, MN
***
hadisənin başvermə tarixi, yeri və səbəbləri:
1. 3 yanvar, Ağdam, erməni gülləsi
2. 10 yanvar, Balakən (Mahamalar), mülki şəxs güllələyib
3. 17 yanvar, Hacıqabul, iynədən şoka düşüb.
4. 17 yanvar, Yardımlı (Zevin), qaçaqmalçı gülləsi
5. 21 yanvar, Tərtər (Çaylı), erməni gülləsi
6. 24 yanvar, Beyləqan, intihar edib
7. 27 yanvar, Füzuli (Qərvənd), erməni gülləsi
8. 29 yanvar, Z.Tağıyev qəsəbəsi, təyyarə qəzası
9. 29 yanvar, Z.Tağıyev qəsəbəsi, təyyarə qəzası
10. 30 yanvar, Ağdam (Yusifcanlı), erməni gülləsi
11. 30 yanvar, Füzuli, ürəktutması
12. 13 fevral, Qusar, böyrək çatışmazlığı
13. 15 fevral, Ağdam, erməni gülləsi
14. 4 mart, Tərtər, erməni gülləsi
15. 4 mart, Tərtər, erməni gülləsi
16. 4 mart, Tərtər, erməni gülləsi
17. 4 mart, Tərtər, erməni gülləsi
18. 4 mart, Tərtər, erməni gülləsi
19. 9 mart, Füzuli, erməni gülləsi
20. 23 aprel, Bakı (Qala), intihar
21. 25 aprel,... naməlum səbəb
22. 7 may, Naxçıvan, intihar (özünü asıb).
23. 14 may, Salyan, kəskin leykoz
24. 11 may, Bakı, intihar (özünü dənizə atıb)
25. 14 may, Qazax, intihar
26. 16 may, Ağdam, erməni gülləsi
27. 23 may, Oğuz, mübahisə zəminində (güllə)
28. 29 may, Bərdə, intihar
29. 3 iyun, Naftalan, güllə yarası (naməlum)
30. 4 iyun, Qazax, ehtiyatsızlıq (güllə yarası)
31. 27 iyun, İraq, güllə (xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən)
32. 28 iyun, Füzuli, avtomobil qəzası
33. 8 iyul, Daşkəsən, suda boğulub (sel aparıb)
34. 16 iyul, Gəncə, elektrik cərəyanı
35. 24 iyul, Zaqatala, çayda boğulub
36. 24 iyul, Füzuli, çayda boğulub
37. 24 iyul, Füzuli, çayda boğulub
38. 30 iyul, Bakı (Fatmayı), dənizdə boğulub
39. 30 iyul, Biləsuvar, intihar (özünü asıb)
40. 1 avqust, Xanlar, əsgər gülləsi
41. 4 avqust, Kəngərli, avtomobil qəzası
42. 12 avqust, Qazax, erməni gülləsi
43. 22 avqust, Goranboy, ehtiyatsızlıq (güllə yarası)
44. 29 avqust, Qusar, əməliyyat (cinayətkarların zərərsizləşdirilməsi)
45. 11 sentyabr, Ağdam, erməni gülləsi
46. 24 sentyabr, Naxçıvan, tankın partlaması
47. 24 sentyabr, Naxçıvan, tankın partlaması
48. 24 sentyabr, Naxçıvan, tankın partlaması
49. 28 sentyabr, Gəncə, avtomobil qəzası
50. 28 sentyabr, Bakı (Bayıl), əsgər yoldaşı tərəfindən bıçaqlanıb
51. 12 oktyabr, Zaqatala, elektrik cərəyanı
52. 13 oktyabr, Şəmkir, PDM-də yanğın
53. 13 oktyabr, Şəmkir, PDM-də yanğın
54. 16 oktyabr, Naftalan, əsgər yoldaşının gülləsi
55. 16 oktyabr, Naftalan, əsgər yoldaşının gülləsi
56. 22 oktyabr, Neftçala, intihar (özünü asıb)
57. 22 oktyabr, intihar (özünü asıb)
58. 23 oktyabr, Kürdəmir, intihar (özünü güllələyib)
59. 8 noyabr, Naxçıvan, əsgər yoldaşının gülləsi
60. 8 noyabr, Füzuli, erməni gülləsi
61. 10 noyabr, Ağstafa, xəstəlik (mnengit)
62. 11 noyabr, Füzuli, müəmmalı səbəb
63. 12 noyabr, Beyləqan, erməni gülləsi
64. 16 noyabr, erməni gülləsi
65. 20 noyabr, Beyləqan, erməni gülləsi
66. 20 noyabr, Beyləqan, əsgər yoldaşının gülləsi
67. 23 noyabr, xəstəlik
68. 24 noyabr, Bakı, ürəktutması
69. 25 noyabr, Mingəçevir, avtomobil qəzası
70. 4 dekabr, Ağcabədi, yanğın
71. 4 dekabr, Ağcabədi, yanğın
72. 19 dekabr, Gəncə, intihar (özünü asıb)
***
2008-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində yaralananlar və xəsarət alanlar:
1. Əsgər Rövşən İsgəndərov (1989), ƏN
2. Əsgər Heydər Səfərov, MN
3. 8 əsgər, MN
4. Leytenant Elman Allahverdiyev (1984), Şəmkir, MN
5. Əsgər Rövşən Alcanov (1988), Qobustan (2006, oktyabr), MN
6. Əsgər Ülvi İsmayılov (1989), Bakı (Nərimanov), MN
7. Gizir Füzuli Ağayev, Culfa, MN
8. Əsgər Əli Mustafayev, MN
9. 10 əsgər, MN
10. Əsgər Elnur Əliyev, DSX
11. Əsgər İldırım İsbarov, Cəlilabad (2007, oktyabr), DSX
12. 2 əsgər, MN
13. Leytenant Fuad Bağırlı, DSX
14. Əsgər Yəhya Zərbəliyev (1989), Şirvan (2007, oktyabr), DQ
15. Zabit.., Hərbi Prokurorluq
16. Əsgər Asif Məlikov (1989), Cəlilabad (2007), MN
17. 12 əsgər, MN
18. 3 əsgər, MN
19. Əsgər Taleh Mirzəyev (1988), Lənkəran (2007, oktyabr), MN
20. Əsgər Zaur Qasımov, Gəncə, MN
21. Əsgər Elsevər Hüseynov, MN
22. Əsgər Vüsal Verdiyev, MN
23. Əsgər Vüsal Mehdiyev, MN
24. Əsgər Rəvan Baydarov, Balakən (2007, oktyabr), MN
25. Əsgər Elvin Baydarov, Balakən (2007, oktyabr), MN
***
hadisənin baş vermə tarixi, yeri və səbəbləri
1. 8 yanvar, Suraxanı (16 saylı cəzaçəkmə müəssisəsi), silahla ehtiyatsızlıq
2. 11 yanvar, Qazax, donvurma
3. 28 yanvar, Beyləqan və Füzuli, donvurma
4. 2 mart, Ağdam, intihara cəhd (güllə açıb)
5. 4 mart, Tərtər, erməni gülləsi
6. 9 mart, Füzuli, erməni gülləsi
7. 31 mart, Babək, təmir işləri
8. 18 aprel, Gəncə şəhəri, əsgər yoldaşı boğazını kəsib
9. 28 aprel, Gəncə, avtomobil aşıb
10. 21 may. Zaqatala, mübahisə zəminində (güllə)
11. 21 may, Zaqatala, mübahisə zəminində (güllə)
12. 28 iyun, Füzuli, avtomobil qəzası
13. 15 iyul, Cəlilabad, ağır bıçaq zərbəsi
14. 21 iyul, Zaqatala, yük maşınının altında qalıb
15. 7 avqust, Bərdə, avtomobil qəzası
16. 14 avqust, Qarabağ, erməni gülləsi
17. 28 avqust, Goranboy, avtomobil qəzası
18. 28 sentyabr, Gəncə, avtomobil qəzası
19. 13 oktyabr, Şəmkir, PDM-in yanması
20. 20 noyabr, Beyləqan, əsgər yoldaşının gülləsi
21. 4 dekabr, Ağcabədi, yanğın
22. 4 dekabr, Ağcabədi, yanğın
23. 4 dekabr, Ağcabədi, yanğın
24. 18 dekabr, erməni gülləsi
25. 18 dekabr, erməni gülləsi

C.SÜMƏRİNLİ

Bu məqalə NATO-nun Ictimai Diplomatiya Bölməsinin dəstəyi ilə «Ayna» ve «Zerkalo» qazetlərində dərc olunan   "Ordunun Aynası" ("Armeyskoe Zerkalo") layihəsi çerçivəsində internet səhifəmizdə yerləşdirilir.